Οι ελληνικές ταινίες «τύπου Μίκυ Μάους» και η Πολιτική

Oct 14, 2016
3 min read

"Ο Ντούτσε αφηγείται", Σταμάτης Πολενάκης, 1943-5

Οι ελληνικές ταινίες κινουμένων σχεδίων μπορεί να μην έχουν ιδιαίτερα μακρόχρονη παράδοση σε σύγκριση με άλλες χώρες της Ευρώπης, όμως οι δυσκολίες που εμπόδισαν την περαιτέρω ανάπτυξη τους,

απέδωσαν έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα που ενίσχυσε τον πειραματισμό και κατέστησε το animation ένα είδος τέχνης που σε μεγάλο βαθμό σχολιάζει την πολιτική επικαιρότητα. Ήδη από την πρώτη ταινία Ο Ντούτσε αφηγείται βλέπουμε ότι η πολιτική σάτιρα, που μέχρι τότε κυριαρχούσε στις γελοιογραφίες των εφημερίδων, μεταφέρεται και στο animation. Ο Σταμάτης Πολενάκης που εργάζονταν ως σκιτσογράφος αξιοποιεί στοιχεία και από τη γελοιογραφία και δημιουργεί μια πολύ ευχάριστη ταινία με έντονο αντιφασιστικό μήνυμα, παρωδώντας τον Ντούτσε. Οι επόμενες ταινίες πολιτικού περιεχόμενου που ακολούθησαν εμφανίστηκαν αρκετά αργότερα. Το 1969 ο Θοδωρής Μαραγκός δημιούργησε το "Τσούφ", ένα έργο που αναφέρεται στο χρήμα ως κινητήριο δύναμη των πολέμων. Ο σκηνοθέτης δεν χρησιμοποιεί μόνο το κινούμενο σχέδιο αλλά και φωτογραφίες, τυπογραφία κ.α. Η ταινία βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης με το βραβείο Α Μικρού Μήκους με Υπόθεση και με το Ειδικό Βραβείο Κριτικών. Μετά από δύο χρόνια, το 1971 ο Θοδωρής Μαραγκός ξαναδημιουργεί ταινία animation το Σσσστ. Στο “Σσσστ” αποτυπώνεται ο τρόπος με τον οποίο η εργατική τάξη βιώνει τη χούντα και τις προσδοκίες που τους γεννά το καθεστώς . Το σατυρικό στοιχείο σε αυτή τη φάση του ελληνικού animation μετριάζεται και ενισχύεται από το σχολιασμό. Η ταινία «Σσσστ» κέρδισε επίσης το Α' βραβείο Μικρού Μήκους με Υπόθεση στο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Το 1973 σημειώθηκε μια μεγάλη επιτυχία για το ελληνικό animation. O Νάσος Μυρμιρίδης και ο Γιώργος Κουτσούρης δημιούργησαν τη Γραμμή, η οποία βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και στο Zagreb Film Festival. Σε αυτή τη ταινία περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο τα ολοκληρωτικά καθεστώτα μαζικοποιούν και χειραγωγούν τους ανθρώπους ,αλλά έρχεται η στιγμή που οι μάζες αφυπνίζονται και προσπαθούν να τα ανατρέψουν, τότε συνθλίβονται. Τελικά το μόνο που μένει είναι η Γραμμή. Είναι ένα ιδιαίτερα πεσιμιστικό animation χωρίς καμία σατιρική διάθεση αλλά με έντονα εκφραστικά εικαστικά στοιχεία .Από το 1975 μέχρι πρόσφατα, οι πολιτικές εξελίξεις της Ελλάδας δεν ήταν ιδιαίτερα ταραχώδης όσον νωρίτερα . Συνεπώς, οι ταινίες που δημιουργούνταν τις δεκαετίες 1980- 2010 περίπου δεν είχαν αμιγώς πολιτικό περιεχόμενο αλλά περισσότερο κοινωνικό-πολιτικό. Οι ταινίες του Ιορδάνη Ανανιάδη (’80-΄90) θίγουν ακροθιγώς πολιτικά ζητήματα όμως το ενδιαφέρον του δημιουργού εστιάζεται σε κοινωνικά θέματα που σχετίζονται με τη καθημερινότητα του σύγχρονου ανθρώπου. Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί μια τάση των νέων δημιουργών να στρέφουν το ενδιαφέρον τους στην πολιτική σάτιρα, λόγω της οικονομικής κρίσης. To “ The construction of citizens” από τον Μ.Μοάτσιο εξηγεί πως το πολιτικοοικονομικό σύστημα διαμορφώνει τις προσωπικότητες των πολιτών, χρησιμοποιώντας μια φρέσκια και δυναμική αισθητική. Ένα παρόμοιο παράδειγμα είναι η τηλεοπτική σειρά «Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος» (2010). Την ίδια χρονιά στο “Greek side story” του Τ. Παπατσώρη, μια ελληνική σημαία παρελαύνει και μπροστά της περιγράφονται πολλά γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας. Ο Ιορδάνης Ανανιάδης, το 2014 καθηλώνει και συγκινεί τους τηλεθεατές της Ετ1 με την ταινία του 12.410+1 τριαντάφυλλα που αναφέρεται στους νεκρούς του Πολυτεχνείου. Η αφήγηση εξελίσσεται μέσα από τα μάτια ενός γάτου που ήταν παρών στα γεγονότα της 17ης Νοεμβρίου του 1973. Μια άλλη επιτυχία σημειώθηκε το 2014 για το ελληνικό animation, η ταινία του Νάσου Βακάλη “Dinner for Few” έχει αποσπάσει πολλά βραβεία και διακρίσεις σε διεθνή φεστιβάλ. Το μήνυμα της ταινίας είναι διαχρονικό και εστιάζει στις εξαθλιωμένες μάζες που όταν αποφασίζουν να διεκδικούν αυτό που τους ανήκει, τότε από υπάκουες γάτες μεταμορφώνονται σε άγριες τίγρεις. Η Ταινία ξεκινάει με μια γνώριμη σκηνή από το βιβλίο “Η φάρμα των ζωών” του G. Orwell. Η πιο πρόσφατη σύζευξη animation και πολιτικής γίνεται στη σειρά “Μες στα μπουντρούμια” παραγωγής 2015 του Βασίλη Καραδήμα, όπου παρουσιάζονται οι παρούσες πολιτικές εξελίξεις διαμορφωμένες με τέτοιο τρόπο σαν να είναι παραμύθι.

Είναι γνωστό, ότι η πολιτική επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις τέχνες, το ίδιο συμβαίνει και με το ελληνικό animation. Ήδη από την αρχή του αναφέρεται στην ιταλική κατοχή πολύ ευχάριστα. Αργότερα, την εποχή της δικτατορίας 1967-1975, το animation αποκτά πάλι πολιτικό χαρακτήρα αλλά γίνεται αρκετά πιο πειραματικό και λιγότερο ανάλαφρο. Στη συνέχεια, οι Έλληνες animators δεν ασχολούνται με συγκεκριμένες πολιτικές καταστάσεις, αλλά με πιο ανθρωπολογικά, κοινωνικά και φιλοσοφικά ζητήματα. Στην πιο πρόσφατη ιστορία του ελληνικού animation, από το 2009 μέχρι και σήμερα, τα πολιτικά ζητήματα έρχονται ξανά στο προσκήνιο. Στο σύγχρονο πολιτικό animation υπάρχουν ποικίλες προσεγγίσεις σχετικά με την οικονομική κρίση.